Навіны 9 класс

Беларуская літаратура
1. В. Адамчык «Сонечны зайчык»
2. Кіплінг Д.Р. “Маўглі”;
3. «Бяздоннае багацце: легенды, паданні, сказы» (уклад. А. Гурскі)
4. Я. Брыль «Цюцік»
5. Э. Валасевіч «Дняпроўскі чарадзей»
6. А. Грачанікаў «Казка пра Івана-ганчара і пачвару цара»
7. У. Дубоўка «Як сінячок да сонца лётаў»
8. М. Зарэмба «Паддаўкі», «Арэхавы Спас»
9. Карусь Каганец «Скрыпач і ваўкі»
10. У. Караткевіч «Чортаў скарб», «Кацёл з каменьчыкамі»
11. Якуб Колас «Што яны страцілі», «Стары лес»
12. М. Лынькоў «Міколка-паравоз»
13. А. Ліндгрэн “ Браты Львінае Сэрца”
14. «Прыстань ваўкалакаў: чарадзейныя казкі» (уклад. А. Гурскі)
15. А. Якімовіч «Рыжык», «Залатая дзіда»
16. А. Грачанікаў «Мова», Я. Крупенька «Ёсць у кожнага з нас…», Я. Янішчыц «Мова», П. Броўка «Кропля», А. Грачанікаў «Зоры спяваюць», «Як ападае ліст...», А. Астрэйка «Над ракой»
17. А. Масла “ Таямніца закінутай хаты”
18. Легенды «Пестунь», «Лазовы куст»
19. П. Сіняўскі «Зачараваная гаспадарка»
20. А. Федарэнка «Пад­слуханая казка»
20. М.Лужанін «Добры хлопец Дзік»
21. У. Караткевіч. «Былі ў мяне мядзведзі»
22. М. Лынькоў. «Пра смелага ваяку Мішку і яго слаўных таварышаў»
Русская литература
1. Сказки А.С.Пушкина
2. В.Г. Короленко «Дети подземелья»
3. А.Толстой «Детство Никиты»
4. А.П.Чехов «Мальчики»
5. В.П. Астафьев «Конь с розовой гривой»
6. В.И. Белов «Скворцы»
7. Ф.Искандер «Тринадцатый подвиг Геракла», «День Чика»
8. К.Г. Паустовский «Мещёрская сторона»
9. М.М. Пришвин «Кладовая солнца»
10. И.С. Тургенев «Муму»
11. Л.Толстой «Кавказский пленник»
12. Н.А.Кун «Легенды и мифы Древней Греции»
13. А.И. Гайдар «Тимур и его команда»
14. А.И. Куприн «Белый пудель», «Чудесный доктор»
15. К.Булычёв «Девочка с Земли», «Миллион приключений»
16. А.Г. Алексин «Самый счастливый день»
17. Л.Н. Андреев «Петька на даче»
18. В.П. Крапивин «Валькины друзья и паруса»
19. Г.Мало «Без семьи»
20. В.П. Астафьев «Васюткино озеро»
21. А.Н. Рыбаков «Кортик», «Бронзовая птица»
22. В.П. Крапивин «Та сторона, где ветер»
Замежная літаратура
(дазваляецца чытаць творы ў перакладзе на беларускую або рускую мовы)
1. Браты Грым «Казкі»
2. Д. Зальтэн «Бэмбі»
3. Д. Р. Кіплінг «Маўглі»
4. А. Ліндгрэн «Браты Львінае Сэрца»
5. Э. Распэ «Прыгоды барона Мюнхаўзена»
6. Х.К. Андерсен «Сказки»
7. А.Линдгрен «Расмус-бродяга»
8. М.Твен «Приключения Тома Сойера», «Приключения Гекльберри Финна»
9. Дж. Свифт «Гулливер в стране лилипутов»
10. Е.Л.Шварц «Рассеянный волшебник»
11. В.Гауф «Карлик нос», «Маленький Мук»
12. Р.Киплинг «Сказки джунглей»
13. О.Уайльд «Мальчик–звезда»

Река таит в себе много опасностей для жизни людей, особенно весной во время ледохода. Ледоход - это очень увлекательное зрелище, которое привлекает многих людей. Период половодья требует от нас порядка, осторожности и соблюдения правил безопасности поведения на льду и воде.
Многие люди, особенно дети, стараются как можно ближе подойти к реке - а это опасно!
В период весеннего паводка и ледохода запрещается:
- выходить в весенний период на водоемы;
- переправляться через реку в период ледохода;
- подходить близко к реке в местах затора льда;
- стоять на обрывистом берегу, подвергающемуся разливу и обвалу;
- приближаться к ледяным заторам;
- отталкивать льдины от берегов;
- измерять глубину реки или любого водоема;
- прыгать с льдины на льдину и кататься на них.
Не допускайте детей к реке без надзора взрослых, особенно во время ледохода; предупредите их об опасности нахождения на льду при вскрытии реки или озера. Расскажите детям о правилах поведения в период паводка, запрещайте им шалить у воды, пресекайте лихачество. Оторванная льдина, холодная вода, быстрое течение грозят гибелью. Помните, что в период паводка, даже при незначительном ледоходе, несчастные случаи чаще всего происходят с детьми. Разъясните детям меры предосторожности в период ледохода и весеннего паводка. Доходчиво объясняйте своим детям насколько в весеннюю пору велик риск оказаться в ледяной воде.
Когда вы наблюдаете за ледоходом с моста нельзя перегибаться через перила и другие ограждения.
Если лед под вами проломился, и поблизости никого нет - не впадайте в панику, широко раскиньте руки, обопритесь о край полыньи и, медленно ложась на живот или спину, выбирайтесь на крепкий лед в ту сторону, откуда пришли.
Если вы оказались свидетелем несчастного случая на реке или озере, то не теряйтесь, не убегайте домой, а громко зовите на помощь, взрослые услышат и смогут выручить из беды.
Если вы оказываете помощь сами, то надо обязательно лечь на лед, подать пострадавшему палку, шест, ремень или шарф и т.п., чтобы помочь выбраться из воды. Затем доставьте пострадавшего в теплое помещение, переоденьте, напоите горячим чаем. При необходимости обратитесь к врачу.
Помните: осторожность является залогом вашей безопасности!

Ёсць некалькі простых правіл, якія дазволяць вам пазбегнуць пераахаладжэння і абмаражэнняў на моцным марозе:
- Насіце свабодную вопратку - гэта спрыяе нармальнай цыркуляцыі крыві. Апранайцеся як "капуста" - пры гэтым паміж пластамі адзення заўседы есць праслойкі паветра, якія выдатна ўтрымліваюць цяпло. Верхняе адзенне абавязкова павінна быць непрамакальным.
- Цесны абутак, адсутнасць вусцілкі, сырыя брудныя шкарпэткі часта служаць асноўнай перадумовай для з'яўлення пацертасцей і абмаражэнняў. Асаблівую ўвагу надаваць абутку неабходна тым, у каго часта пацеюць ногі. У боты трэба пакласці цёплыя вусцілкі, а замест баваўняных шкарпэтак надзець шарсцяныя - яны ўбіраюць вільгаць, пакідаючы ногі сухімі.
- Не выходзьце на мароз без рукавіц, шапкі і шаліка. Лепшы варыянт - рукавіцы з вільгацеадштурхоўваючай і шчыльнай тканіны з мехам унутры. Пальчаткі ж з натуральных матэрыялаў хоць і зручныя, але ад марозу не ратуюць. Шчокі і падбародак можна абараніць шалікам. У ветранае халоднае надвор'е перад выхадам на вуліцу адкрытыя ўчасткі цела змажце спецыяльнм крэмам.
- Не насіце на марозе металічных (у тым ліку залатых, срэбраных) упрыгожванняў - кольцаў, завушніц і г. д. Па-першае, метал астывае значна хутчэй цела да нізкіх тэмператур, з прычыны чаго магчыма "прыліпанне" да скуры з болевымі адчуваннямі і халадовымі траўмамі. Па-другое, пярсцёнкі на пальцах абцяжарваюць нармальную цыркуляцыю крыві. Наогул на марозе старайцеся пазбягаць кантакту голай скуры з металам.
- Карыстайцеся дапамогай сябра - сачыце за тварам аднаго, асабліва за вушамі, носам і шчокамі, за любымі прыкметнымі зменамі ў колеры, а ён ці яна будуць сачыць за вашымі.
- Не дазваляйце абмарожанаму месцу зноў змерзнуць - гэта выкліча куды больш значныя пашкоджанні скуры.
- Не здымайце на марозе абутак з абмарожаных канечнасцей - яны распухнуць і вы не зможаце зноў апрануць абутак. Неабходна як мага хутчэй дайсці да цёплага памяшкання. Калі змерзлі рукі - паспрабуйце адагрэць іх пад пахамі.
- Вярнуўшыся дадому пасля працяглай прагулкі па марозе, абавязкова пераканайцеся ў адсутнасці абмаражэнняў канечнасцей, спіны, вушэй, носа і г. д. Пушчанае на самацёк абмаражэнне можа прывесці да гангрэны і наступнай страты канечнасці.
- Як толькі на прагулцы вы адчулі пераахаладжэнне або замярзанне канечнасцей, неабходна як мага хутчэй зайсці ў любое цёплае месца - краму, кафэ, пад'езд - для сагравання і агляду патэнцыйна ўразлівых для абмаражэння месцаў.
- Хавайцеся ад ветру - верагоднасць абмаражэння на ветры значна вышэй.
- Не мачыце скуру - вада праводзіць цяпло значна лепш паветра. Не выходзьце на мароз з вільготнымі валасамі пасля прыняцця душа. Мокрую адзежу і абутак (напрыклад, чалавек зваліўся ў ваду) неабходна зняць, выцерці ваду, пры магчымасці апрануць у сухое і як мага хутчэй даставіць чалавека ў цяпло. У лесе неабходна распаліць вогнішча, распрануцца і высушыць адзенне, на працягу гэтага часу энергічна робячы фізічныя практыкаванні і грэючыся каля агню.
- Бывае карысна на працяглую прагулку на марозе ўзяць з сабою пару зменных шкарпэтак, рукавіц і тэрмас з гарачым чаем. Перад выхадам на мароз трэба паесці - вам можа спатрэбіцца энергія.
- Не піце спіртнога - алкагольнае ап'яненне (зрэшты, як і любое іншае) на самой справе выклікае вялікую страту цяпла, у той жа час выклікаючы ілюзію цяпла. Дадатковым фактарам з'яўляецца немагчымасць сканцэнтрыраваць увагу на прыкметах абмаражэння.
- Не курыце на марозе - курэнне памяншае перыферыйную цыркуляцыю крыві, і такім чынам робіць канечнасці больш уразлівымі.
- Варта ўлічваць, што ў дзяцей цепларэгуляцыя арганізма яшчэ не цалкам настроена, а ў пажылых людзей і пры некаторых хваробах гэтая функцыя бывае парушаная. Гэтыя катэгорыі больш схільныя пераахаладжэнню і абмаражэнням, і гэта варта ўлічваць пры планаванні прагулкі. Адпускаючы дзіця на прагулку ў мароз на вуліцу, памятаеце, што яму пажадана кожныя 15-20 хвілін вяртацца ў цяпло і сагравацца.
Нарэшце, памятайце, што лепшы спосаб выйсці з непрыемнага становішча - гэта ў яго не трапляць. Калі вы не любіце экстрэмальныя адчуванні, у моцны мароз старайцеся не выходзіць з дому без адмысловай на тое неабходнасці.

Шчыра віншую ўсіх з надыходзячым Новым годам!
Няхай ў новым годзе ўсе спраўдзяцца мары,
Трывогі пакінуць, развеюцца хмары,
Няхай толькі добрае ўсім вам спрыяе,
Зямля зноў аддзячыць спаўна ураджаем.
Калядная зорка шлях указвае шчыра,
Сонца і шчасця, здароўя і міру!

Штогод у асенне-зімовы перыяд на водных аб'ектах гінуць людзі, у тым ліку дзеці. Невыкананне правілаў бяспекі на водных аб'ектах у гэты час часта прыводзіць да трагедыі.

Восеньскі лёд у перыяд з лістапада па снежань, гэта значыць да наступу ўстойлівых маразоў, нетрывалы. Змацаваны вячэрнім або начным холадам, ён яшчэ здольны вытрымліваць невялікую нагрузку, але днём, хутка награваючыся ад адталай вады, якая прасочваецца праз яго, становіцца вельмі слабым, хоць захоўвае дастатковую таўшчыню.

Паважаныя бацькі!

Раскажыце яшчэ раз аб небяспецы выхаду на нетрывалы лёд. Цікаўцеся, дзе ваша дзіця праводзіць вольны час. Не дапускайце пераход і знаходжанне дзяцей на вадаёмах у асенне-зімовы перыяд. Асабліва недапушчальныя гульні на лёдзе!

Легкадумныя паводзіны дзяцей, няведанне і грэбаванне элементарнымі правіламі бяспечных паводзін - першапрычына сумных і трагічных наступстваў.

Каб пазбегнуць небяспекі, запомніце:

восеньскі лёд становіцца трывалым толькі пасля таго, як ўсталююцца бесперапынныя марозныя дні;
бяспечным для чалавека лічыцца лёд таўшчынёй не менш за 7 см;
пераходзіць вадаёмы трэба ў месцах, дзе абсталяваны спецыяльныя лядовыя пераправы. У месцах, дзе лядовыя пераправы адсутнічаюць, пры пераходзе варта абавязкова правяраць трываласць лёду палкай;
лёд нетрывалы у месцах, дзе ёсць хуткае цячэнне, сцёкавыя воды і падводныя ключы, а таксама ў раёнах росту воднай расліннасці, паблізу дрэў, кустоў;
вельмі небяспечны лёд пад снегам і гурбамі, а таксама ля берага.
Што рабіць, калі вы праваліліся і апынуліся ў халоднай вадзе:

не панікуйце, не рабіце рэзкіх рухаў, дыхайце як мага глыбей і павольней;
раскіньце рукі ў бакі і паспрабуйце зачапіцца за край лёду, прыдаўшы целу гарызантальнае становішча па кірунку плыні;
паспрабуйце асцярожна наліць грудзьмі на край лёду і закінуць адну, а потым і другую ногі на лёд;
выбраўшыся з палонкі, адкатвацца, а затым паўзці ў той бок, адкуль прыйшоў: бо лёд тут ужо правераны на трываласць.
У любым выпадку пры ўзнікненні надзвычайнай сітуацыі неабходна тэрмінова патэлефанаваць па тэлефоне: 101 (112 ) (усе званкі бясплатныя).

Дарослыя, не будзьце абыякавымі, спыняйце спробы выхаду на лёд, бестурботнасць можа абярнуцца трагедыяй!

Памятаеце пра тое, што дзеці з’яўляюцца нашым адлюстраваннем. Яны бяруць прыклад з нас і робяць часцей за ўсё так, як і мы робім у нашым жыцці.Ні ў якім разе не параўноўвайце сваё дзіця з іншымі дзецьмі, гэта правакуе прыніжаную самаацэнку, няўпэўненасць у сваіх сілах, трывожнасць і інш. Параўноўваць дзіця можна толькі з ім самім і хваліць толькі за адно: паляпшэнне яго ўласных вынікаў. Калі ва ўчарашнім хатнім заданні ён зрабіў 3 памылкі, а ў сённяшнім – 2, гэта трэба адзначыць як рэальны поспех, які павінен быць адзначаны шчыра, без іроніі бацькамі.Калі вы вырашылі правесці з дзіцем выхаваўчую гутарку, вы можаце гаварыць з ім строга, але ні ў якім разе рэзка, або груба. У гутарках пазбягайце шматслоўя, каб не страціць галоўны сэнс. Толькі спакойны і даверлівы тон можа данесці да дзіцяці думкі і патрабаванні бацькоў.Звяртаючыся да дзіцяці з просьбай або пытаннем, пажадана ўсталяваць з ім кантакт вачэй: альбо Вы нахіліцеся да яго, альбо прыпадыміце дзіця да ўзроўню вашых вачэй. Заўсёды слухайце дзіця ўважліва, гледзячы ў яго вочы, толькі тады ён будзе адчуваць, што яго праблемы і ўнутраны стан сапраўды Вас хвалююць. Ніколі не спрабуйце займацца выхаваннем дзіцяці, калі ў Вас дрэнны настрой. Для гэтага важна спачатку нармалізаваць свой эмацыянальны стан.Абдымаеце сваё дзіця не менш як чатыры разы ў дзень, а лепш восем. Ніколі не гаварыце свайму дзіцяці аб калісьці ўчыненых ім памылках. Гэта павінна застацца ў мінулым.Часам бацькі няправільна выкарыстоўваюць заахвочвання: прыбраў цацкі – вось табе салодкае, атрымаў добрую адзнаку – грошы на забавы і прысмакі. У выніку дзіця абвыкне выконваць якую-небудзь працу і не будзе імкнуцца да дасягнення мэты. Старайцеся максімальна больш праводзіць з дзіцём свой вольны час, каб ён заўсёды сябе адчуваў патрэбным і каханым. Часта бацькі скардзяцца: «Няма часу», важна не колькі часу Вы правядзяце са сваім дзіцём, а як Вы гэты вольны час (хай нават 5 хвілін), арганізуеце. Выкарыстоўвайце ў паўсядзённых зносінах ветлівыя фразы. Напрыклад, «мне з табой добра», «я рада цябе бачыць» «добра, што ты прыйшоў”, “мне падабаецца як ты …”, “я па табе сумавала» і г.д. Гэта умацоўвае упэўненасць дзіцяці, павышае яго самаадзнаку.У якім бы ўзросце ні быў чалавек, яму не абысціся без сяброў і зносін з імі. У любой сітуацыі, радаснай ці сумнай, мы заўсёды дзелімся ўраджаннямі са сваімі сябрамі, адкрываючы ім свае таямніцы, пра якія не ведаюць нават родныя. Як казаў Арыстоцель, сяброўства – гэта самае неабходнае для жыцця чалавека, паколькі ніхто не пажадае сабе жыцця без сяброў, нават калі б ён меў усё астатняе …

Харчаванне дзяцей павінна быць збалансаваным, карысным і пажыўным, што гарантуе здаровае разумовае і фізічнае развіццё, - пра гэта ведае любая мама. Але, на жаль, у сучасным свеце з яго фаст-фудамi і панадлівымі салодкімі і газаванымі смачнасцямі не так-тa проста бывае ўсачыць за харчаваннем нашых дзяцей.
Гэта не так складана данесці да дзяцей, як можа здацца на першы погляд. Проста пацвярджаеце свае словы ўласным прыкладам: аддавайце перавагу хатняй, а не "макдональдснай" ежы, ежце свежую садавіну і агародніну, пазбягайце чыпсаў і газіровак, і, вядома ж, вячэраць у коле сям'і, за агульным сталом.
Каб быць упэўненай у тым, што дзіця атрымлівае неабходныя яму рэчывы і вітаміны, трэба штодня забяспечваць яго арганізм пяццю галоўнымі прадуктамі: садавінай, агароднінай, бялком і вадой. Гэта неабходны мінімум, і на ім ні ў якім разе нельга эканоміць! Пагаворым аб слаўнай пяцёрцы падрабязна.
САДАВІНА. Штодня дзіця павінен атрымліваць як мінімум дзве порцыі свежай садавіны і пладоў, у тым ліку ягад. Усе яны ўтрымліваюць розную колькасць розных вітамінаў і мікраэлементаў, таму ўсе важныя для расту арганізма. Каб не сумнявацца ў правільнасці выбару, чаргуйце садавіну, такім чынам,каб дзіцячы арганізм атрымлiваў карысць ад кожнага з іх. Успомніце вясёлку і чаргуйце садавіну па колерах, гэта будзе яшчэ і весялей, ўнясе элемент пазнавальнай гульні і інтрыгі. Напрыклад, у панядзелак – кавун, гранат, вішня, чырвоная парэчка, брусніца, клубніцы (чырвоны), у аўторак – апельсін, мандарын, персік, абрыкос (аранжавы), у сераду – ананас, груша, грэйпфрут, дыня (жоўты), у чацвер – агрэст, зялёны яблык, ківі, зялёны вінаград (зялёны), у пятніцу можна прапанаваць банан або новы экзатычны фрукт, так як складана знайсці фрукт блакітнага колеру, у суботу – чарніцы, буякі (сіні), у нядзелю – слівы, чорны вінаград, чорная парэчка (фіялетавы).Некалькі слоў аб фруктовых соках. Памятаеце, што сок не з'яўляецца эквівалентам тых жа садавін, з якіх ён падрыхтаваны. Сок заўсёды бядней валокнамі, а адноўлены сок да таго ж перанасычаны цукрам. Прыгатаваны вамі асабіста сок заўсёды будзе смачней і карысней, чым набыты ў краме.
АГАРОДНІНА. Далёка не кожны дзіця з найвялікшым задавальненнем есць агародніну. А есці іх трэба, па меншай меры, пяць порцый у дзень. Што ж рабіць? Не здавацца, дарагія бацькі! Ўжывайце прынцып вясёлкі і ў агароднінным меню, прычым цікавей і карысней будзе змяшчаць некалькі кветак на адным блюдзе. Свежая агародніна, вядома, пераважней, але не заўсёды даступныя, таму ў дадзеным выпадку могуць выручаць замарожаная агародніна і агароднінныя сумесі.
ТРАВА. Усе мы, і дарослыя, і дзеці, маем патрэбу ў складаных вугляводах. Сачыце, каб харчаванне дзіцяці не было без вугляводаў, гэтак неабходнымі для энергічнай дзейнасці. Простыя вугляводы тыпу белага рысу, белага хлеба, пасты, бульбы, вядома, добрыя, але недастатковыя! У штодзённым рацыёне дзіцяці павінны быць суцэльныя травы тыпу аўса, жыта і суцэльнай пшаніцы або вотруб'е. Дадавайце іх у мюслі, салаты, нават дэсерты... Вам прыйдзецца прыдумаць, паважаныя бацькі, як без стрэсу скарміць дзіцяці 8-10 порцый травы - менавіта столькі трэба яму іх у дзень.
БЯЛОК. Бялок павінен паступаць у арганізм практычна з кожным прыёмам ежы. Але гэта не значыць, што ў кожны прыём ежы мы павінны харчавацца мясам! Тым больш, нашы дзеці. Багатыя бялком не толькі прадукты жывёльнага паходжання, але і такая агародніна, як брокалі і шпінат, бабовыя, а таксама, малочныя прадукты.
ВАДА. Не здзіўляйцеся, але вада заслугоўвае некалькіх асобных слоў. Нашы дзеці п'юць не так шмат вады, як хацелася б. Так, вадкасці яны спажываюць шмат, але гэта не столькі вада, колькі сокі, малако, чай і іншыя напоі. Сокі, на жаль, не так карысныя, як пра іх многія думаюць. У адноўленых соках – тых, што прадаюцца ў тэтрапакетах, - занадта шмат цукру і мала харчовай каштоўнасці. Вада – звычайная вычышчаная - неабходная арганізму, яна служыць растваральнікам для бялкоў, вугляводаў, мінеральных рэчываў і забяспечвае іх дастаўку да клетак органаў і тканак, а таксама выдаленне з іх прадуктаў абмену. Але залішняе паступленне вады ў арганізм дзіцяці выклікае дадатковую нагрузку на сардэчна-сасудзістую сістэму, спрыяе павелічэнню страты мінеральных рэчываў і вітамінаў. Часткова дзіця атрымлівае неабходную вадкасць з іншай ежы, але дадаткова шклянку якаснай вады ў дзень яму не пашкодзіць.

ПРОФИЛАКТИКА КОРОНАВИРУСА
Что такое коронавирусы?
Коронавирусы — это семейство вирусов, которые преимущественно поражают животных, но в некоторых случаях могут передаваться человеку.
Каковы симптомы заболевания, вызванного коронавирусом?
- чувство усталости,
- затруднённое дыхание,
- высокая температура,
- кашель и / или боль в горле.
Симптомы во многом сходны со многими респираторными заболеваниями, часто имитируют обычную простуду, могут походить на грипп.
Как передаётся коронавирус?
Коронавирус распространяется воздушно-капельным путем. Кроме того, он может распространяться, когда больной человек касается любой загрязнённой поверхности, например, дверной ручки. Люди заражаются, когда они касаются грязными руками рта, носа или глаз.
Как защититься от коронавируса?
- избегайте многолюдных мест,
- ходите пешком вместо использования общественного транспорта и такси,
- регулярно проветривайте помещение,
- увлажняйте воздух в помещении,
-чаще мойте руки с мылом минимум 20 секунд или используйте дезинфицирующее средство,
- не трогайте лицо руками,
- чихая, прикрывайте рот не рукой, а платком или локтем,
- избегайте переохлаждения,
- при признаках заболевания оставайтесь дома,
- при резком росте температуры вызывайте врача.
Кроме этого будьте особо осторожны и тщательно соблюдайте правила защиты, находясь или путешествуя в регионы, где известных случаи заболевания или действует карантин в связи с коронавирусной инфекцией.
Коронавирус опасен, однако соблюдая правила безопасности, вы можете значительно снизить риски им заболеть.

ПАВАЖАНЫЯ БАЦЬКІ!

Паклапаціцеся аб бяспецы сваіх дзяцей і не пакідайце іх без нагляду.

За апошні час павялічылася колькасць няшчасных выпадкаў з удзелам дзяцей, якіх бацькі пакідалі адных на вуліцы ці дома. Дзеці не заўсёды ўсведамляюць небяспекі, якія іх чакаюць, таму часцей за ўсё няшчасныя выпадкі адбываюцца менавіта з імі.

Так, абавязак бацькоў ажыццяўляць абарону правоў і інтарэсаў дзяцей замацаваная ў арт. 73 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сям'і. Бацькі з'яўляюцца законнымі прадстаўнікамі сваіх непаўналетніх дзяцей і выступаюць у абарону іх правоў і законных інтарэсаў у адносінах з любымі асобамі і арганізацыямі, у тым ліку ў судах, без спецыяльнага паўнамоцтвы.

Бацькам неабходна памятаць, што за пакіданне дзіцяці ў небяспецы прадугледжана крымінальная адказнасць у адпаведнасці з арт. 159 КК РБ. Ведайце! Згодна з часткі 2 артыкула 159 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь«Пакіданне ў небяспецы» – наўмыснае пакіданне без дапамогі асобы, якая знаходзіцца ў небяспечным для жыцця і здароўя стане і пазбаўленага магчымасці прыняць меры да самазахавання па малолетству, старасці, хваробы або з прычыны сваёй бездапаможнасці, у выпадках, калі вінаваты меў магчымасць аказаць пацярпеўшаму дапамогу і быў абавязаны аб ім клапаціцца, – караецца арыштам або абмежаваннем волі на тэрмін да двух гадоў.

Паважаныя бацькі!

Нагадваем, што адказнасць бацькоў за дзяцей абумоўліваецца абавязкам выхоўваць сваіх дзяцей, клапаціцца аб іх фізічным і псіхічным здароўе, а таксама маральным развіцці».

Згодна з арт. 159 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, за пакіданне ў небяспецы дзяцей прадугледжана крымінальная адказнасць з пазбаўленнем волі на тэрмін да 3-х гадоў. Артыкул 159.

Пакіданне ў небяспецы

1. Неаказанне асобе, якая знаходзіцца ў небяспечным для жыцця стане, неабходнай і відавочна не церпіць адкладу дапамогі, калі яна загадзя магла быць аказана вінаватым без небяспекі для яго жыцця або здароўя, або жыцця ці здароўя іншых асоб, або непаведамленне належным установам або асобам аб неабходнасці аказання дапамогі караецца грамадскімі працамі, або штрафам, або папраўчымі работамі на тэрмін да аднаго года.

2. Заведамае пакіданне без дапамогі асобы, якая знаходзіцца ў небяспечным для жыцця і здароўя стане і пазбаўленага магчымасці прыняць меры да самазахавання па малолетству, старасці, захворванню або з прычыны сваёй бездапаможнасці, у выпадках, калі вінаваты меў магчымасць аказаць пацярпеўшаму дапамогу і быў абавязаны аб ім клапаціцца, – караецца арыштам або абмежаваннем волі на тэрмін да двух гадоў.

3. Заведамае пакіданне ў небяспецы, здзейсненае асобай, якое само па неасцярожнасці ці з ускосным намерам паставіла пацярпелага ў небяспечнае для жыцця або здароўя стан, – караецца арыштам на тэрмін да шасці месяцаў або пазбаўленнем волі на тэрмін да трох гадоў.

Парады бацькам:

• Захоўвайце запалкі і запальніцы у месцах, недаступных для дзяцей месцы. Навучыце малых паведамляць вам аб выпадкова знойдзеных імі запалках або зажигалках.

• Калі дзіця праяўляе цікаўнасць да агню ці гуляе з агнём, растлумачце спакойна і цвёрда, што запалкі і запальніцы - гэта прадметы, з якімі трэба быць асцярожнымі.

• Растлумачце дзіцяці, што ў час пажару нельга хавацца, а трэба неадкладна ўцякаць на вуліцу ці балкон і клікаць на дапамогу.

Навукоўцы высветлілі, што ёсць 13 вітамінаў, якія наш арганізм не можа выпрацоўваць сам. Трэба ведаць пра іх, каб паклапаціцца пра адпаведную ежу. Пра функцыі гэтых вітамінаў і пра тое, у якой гародніне іх найбольш, карысна ведаць усім.
Вітамін А — бэта-карацін — уплывае на рост чалавека, умацоўвае зрок, паляпшае стан скуры, садзейнічае прадухіленню інфекцыйных захворванняў. Пры недахопе гэтага вітаміну развіваецца авітаміноз, скура становіцца сухою, шэраю, пачынаюць выпадаць валасы, можа ўзнікнуць «курыная слепата», часта ўзнікае кан’юкты-віт, з’яўляецца перхаць, павышаная адчувальнасць зубной эмалі.

На гэты вітамін багатыя брокалі, морква, памідоры, капуста, брусэльская капуста, кабачкі, цыкорый, шпінат, салата, шчаўе, пятрушка, дзьмухавец (маладая расліна), зялёны гарошак, гарбуз, соя. Аднак штодзённа трэба ўжываць алей ці сметанковае масла, бо адсутнасць у нашым харчаванні тлушчаў запавольвае засваенне караціну. У «чыстым выглядзе» вітамін А знаходзіцца ў рыбіным тлушчы, вантробе, сметанковым масле, яечным жаўтку, тлустых гатунках рыбы, сырах.

Вітаміны B1, B2, B3, B6 адказваюць за правільнае функцыянаванне нервовай сістэмы і мышцаў. Іх наш арганізм атрымае, калі мы будзем ужы-ваць баклажаны, шпінат, фасолю, салату, сачавіцу, шчаўе, лісце і дзьмухавец, гарошак, бульбу, сою, памідоры.

Вітамін B9 карысны для чырвоных крывяных цельцаў: спрыяе іх выпрацоўцы, росту і абнаўленню; аблягчае засваяльнасць бялку. Спаржа, брокалі, капуста, шпінат, стручковая фасоля, салата, бульба, цыбуля-парэй дапамогуць пры дэфіцыце гэтага вітаміну.

Вітамін C умацоўвае імунітэт, дапамагае змагацца са стомай, аблягчае засваяльнасць жалеза. Калі ў арганізме недастаткова гэтага вітаміну, то парушаюцца важныя жыццёвыя працэсы. Чалавек хутка стамляецца, зніжаецца супраціўляльнасць арганізма да інфекцый, з’яўляецца кроватачывасць дзяснаў, боль у суставах.

Ужываючы сельдэрэй, брокалі, брусэльскую капусту, квяцістую капусту, шчаўе, цыкорый, шпінат, салату, рэпу, пятрушку, дзьмухавец, салодкі перац, радыску, памідоры, вы дапаможаце свайму арганізму добра функцыянаваць. Нагадаем, што самыя багатыя на вітамін С чорныя парэчкі, шыпшына, розныя ягады. І яшчэ: прадукты, багатыя на вітамін С, рэкамендуецца ўжываць у сырым выглядзе, бо падчас тэрмічнай апрацоўкі аскарбінавая кіслата губляе свае ўласцівасці. Нельга іх і доўга вымочваць. Да таго ж, наш арганізм не здольны ні выпрацоўваць, ні назапашваць вітамін С, таму яго трэба ўжываць штодзённа.

Вітамін D умацоўвае касцявую сістэму (дапамагае арганізму засвойваць кальцый), прадухіляе рахіт у дзяцей і паляпшае імунітэт. У дарослым арганізме вітамін D прадухіляе размякчэнне і крохкасць касцей, а таксама затрымлівае ў арганізме фосфар і кальцый. Вітамін D выпрацоўваецца ў арганізме пад уздзеяннем сонечных праменняў, раствараецца толькі ў тлушчах, а яго самаю багатаю крыніцаю з’яўляецца рыбін тлушч. Ён знаходзіцца таксама ў сметанковым масле, тлустых сырах, малацэ, селядцы, сардзінах, ласосі і яйках.

У раслінных прадуктах вітаміну D няшмат, таму трэба пра гэта памятаць асабліва тым, хто прытрымліваецца вегетарыянства. Аўсянка, бульба, пятрушка, а таксама шампіньёны і некаторыя расліны — люцэрна, зеляніна дзьмухаўца, крапіва і хвошч — маюць невялікую колькасць гэтага карыснага вітаміну.

Вітамін E ахоўвае клеткі ад свабодных радыкалаў, станоўча ўплывае на многія тканкі арганізма і абменныя працэсы. Ён прадухіляе ўзнікненне тромбаў, садзейнічае загойванню скуры і змяншае рызыку ўтварэння рубцоў. Гэты вітамін ёсць у некаторых тлушчах і алеі (сметанковым масле і сланечнікавым алеі), малацэ, яйках, вантробе, мясе. На вітамін Е багатыя спаржа, салата, шпінат, фасоля, соя, парасткі пшаніцы.

Вітамін H уваходзіць у склад ферментаў, якія рэгулююць бялковы і тлушчавы абмен, валодае высокай актыўнасцю, а таксама ўдзельнічае ў сінтэзе фермента, які рэгулюе абмен цукраў. Дзякуючы гэтаму вітаміну паляпшаецца згусальнасць крыві, запавольваецца сівенне валасоў і аблысенне. Ёсць гэты вітамін (у малой колькасці) у розных прадуктах, але найбольш яго ў вантробе, нырках, дражджах, бабовых (соя), квяцістай капусце, арэхах (арахіс). Менш яго ў грыбах, памідорах, шпінаце.

Вітамін K належыць да групы вітамінаў, неабходных для сінтэзу бялкоў. Адыгрывае важную ролю ў абмене рэчываў у касцях і злучальнай тканцы, а таксама ў нармальнай функцыі нырак.

Удзельнічае ў нармалізацыі згусальнасці крыві, супрацьдзейнічае астэахандрозу. Знайсці гэты вітамін можна ў соевым алеі, арэхах, вантробе. Ёсць ён і ў некаторых раслінах — брокалі, моркве, капусце, квяцістай капусце, стручковай фасолі, салаце, бульбе.

Вітамін P. Адсутнасць гэтага вітаміну вядзе да парушэння дзейнасці стрававальнага тракту, да з’яўлення запораў, дыярэі, галаўнога болю і высыпцы на скуры. Вітамін Р змяншае кроватачывасць дзяснаў, мае антыалергічнае ўздзеянне. Самай багатай крыніцай вітаміна Р з’яўляюцца дрожджы. Ёсць ён у капусце, памідорах, салаце, шпінаце, бульбе.

Аднак трэба памятаць, што, напрыклад, вітаміны групы В, якія паступаюць з ежай у наш арганізм, разбураюцца, калі адначасова ўжываць алкаголь, нікацін, каву ці рафінаваны цукар. Таму часта ў тых, хто паліць цыгарэты або злоўжывае каваю, назіраецца дэфіцыт гэтых вітамінаў. Гэта праяўляецца ўпадкам сіл, дрэннай канцэнтрацыяй увагі, дрэннай памяццю, рассеяннасцю, плаксівасцю. Часта таксама бывае паколванне ў кончыках пальцаў рук і ног, узнікае пачуццё іх анямення, «поўзанне мурашоў», развіваюцца запоры, з-за брадзільных працэсаў вурчыць у жываце, церпіць таксама і сэрца.

Таму хочацца пажадаць: харчуйцеся правільна, часцей бывайце на паветры, вядзіце здаровы лад жыцця — для душы і для цела.

З прыходам зімы ракі і азёры ў Беларусі пакрываюцца лёдам. Таму дарослым і дзецям неабходна памятаць і выконваць правілы бяспечных паводзін на вадаёмах. Чалавек, які праваліўся пад лёд, рызыкуе атрымаць агульнае пераахаладжэнне ўсяго арганізма альбо наогул патануць.
Адносна бяспечным называюць лёд таўшчынёй не менш за 7 см. Ён мае зялёны або блакітна-зялёны колер. Брудны, бура-шэры лёд - звычайна ўжо падталы і нетрывалы. Пры тэмпературы 0 ° С, якая захоўваецца на працягу трох дзён, трываласць лёду зніжаецца на 25%. Варта памятаць, што падчас адлігі на лёд выходзіць небяспечна. Тонкі лёд знаходзіцца ў берагоў вадаёмаў, у раёне перакатаў у месцах зліцця рэк, на выгібах, лукавінах, каля ўмёрзлых прадметаў, у месцах зліву ў вадаёмы цёплых і каналізацыйных сцёкаў. Ва ўсіх выпадках, перш чым сысці з берага на лёд, трэба ўважліва агледзецца, намеціць маршрут руху, выбіраючы бяспечныя месцы. Неабходна асцярожнасць на стромкім і слізкім беразе, так як можна скаціцца на лёд. Катэгарычна забараняецца адчуваць трываласць лёду ударам ногі. Гэта трэба рабіць з дапамогай палкі. Пры руху па замёрзлым вадаёме варта стукнуць палкай па лёдзе перад сабою і па абодва бакі ад сябе некалькі разоў на адно і тое ж месца. Калі на месцы ўдараў вада не здалася, значыць лёд надзейны. У адваротным выпадку трэба неадкладна спыніцца і павярнуць назад. Рухацца варта па сваім жа слядам, не спяшаючыся, не адрываючы ступні ад лёду (слізгальным крокам). Пры руху назад працягваць правяраць лёд палкай.
Калі ўсё ж чалавек праваліўся пад лёд, неабходны наступныя дзеянні:
1. Не варта панікаваць. Выратаванне на 90% залежыць ад упэўненасці і псіхалагічнага стану чалавека, які праваліўся пад ваду. Калі паблізу ёсць людзі, трэба паклікаць іх на дапамогу.
2. Старацца не сыходзіць пад ваду з галавой.
3. Перасоўвацца неабходна да тога краю палонкі, адкуль ідзе плынь. Дабраўшыся, пастарацца налегчы грудзьмі на край лёду і, закінуўшы нагу, выбрацца на лёд.
4. Калі асноўная частка тулава апынецца на лёдзе, трэба адпаўзці або адкаціцца далей ад палонкі да бяспечнага месца, рухаючыся назад па сваіх слядах.
5. Выбраўшыся на сушу, неабходна зняць і адціснуць намоклую вопратку. Рэкамендуецца рухацца, рабіць сілавыя практыкаванні, па магчымасці развесці вогнішча.
Аказваючы дапамогу праваліўшамуся пад лёд чалавеку, трэба быць асцярожным ўдвая, бо можна праваліцца самому. Таму паўзці да палонкі трэба асцярожна, раўнамерна размяркоўваючы вагу цела па паверхні. Выратавальны сродак трэба штурхаць перад сабой. Наблізіўшыся на максімальна магчымую бяспечную адлегласць, працягнуць пацярпеламу палку, шэст або кінуць вяроўку, затым пастарацца выцягнуць яго і адцягнуць у бяспечнае месца. Калі чалавек не дыхае, трэба аказаць першую медыцынскую дапамогу: зліць ваду з лёгкіх і зрабіць штучнае дыханне і непрамы масаж сэрца.
Ва ўсіх выпадках неабходна абавязкова выклікаць хуткую медыцынскую дапамогу.

20 снежня ў 16.30 запрашаю на бацькоўскі сход.

Адным з найважнейшых мерапрыемстваў, якія прымаюцца для захавання і ўмацавання здароўя дзяцей, з’яўляецца арганізацыя і правядзенне прафілактычных прышчэпак. Абарону арганізма ад узбуджальнікаў інфекцыйных захворванняў ажыццяўляе імунная сістэма.
Яна здольная абараніць дзіця ад пастаянна навакольных нас мікраарганізмаў (кішачнай палачкі, стрэптакокаў і іншых), але не заўсёды ў сілах справіцца з ўзбуджальнікамі дыфтэрыі, віруснага гепатыту «А» і «У», слупняка, коклюшу, адру, краснухі і іншых інфекцыйных захворванняў.
Важна адзначыць, што прышчэпкі, атрыманыя ў дзяцінстве, у большасці выпадкаў, ствараюць аснову імунітэту супраць асобных інфекцый на ўсё жыццё. Пры ўвядзеннi вакцыны адбываецца выпрацоўка імунітэту на яе кампаненты, у выніку ўтворацца антыцелы, якія жывуць у арганізме. Яны строга індывідуальны для кожнага ўзбуджальніка, пры сустрэчы з ім вельмі хутка душаць яго і не даюць хваробе развіцца. Аднак ні адна вакцына не можа даць 100% гарантыі, што дзіця не захварэе. Хоць, прышчэпленыя дзеці хварэюць вельмі рэдка, між тым большасць вакцын патрабуюць падмацоўваюць прышчэпкі праз пэўныя прамежкі часу, бо з часам імунітэт слабее і абарона будзе недастатковай. Напрыклад, ад дыфтэрыі і слупняку прышчэпкі паўтараюць праз 5- 10 гадоў да шасцідзесяцігадовага ўзросту.Часцяком бацькі баяцца рабіць прышчэпкі дзецям, якія пакутуюць на хранічныя захворванні, тым не менш, рызыка ад інфекцыі ў шмат разоў больш магчымых наступстваў ад вакцынацыі.
Пасля прышчэпкі ў некаторых дзяцей можа назірацца супрацьпрывівачная рэакцыя, такая як: павышэнне тэмпературы, пачырваненне або пляма ў месцы ўвядзення вакцыны. Гэта заканамерная рэакцыя, якая кажа аб пачатку фарміравання абароны ад інфекцыі. Як правіла, такая рэакцыя носіць кароткачасовы характар (1-3 дня). Пры павышэнні тэмпературы да 38 градусаў не патрабуецца ніякага лячэння. Калі тэмпература павысіцца вышэй за 38 градусаў, неабходна выкарыстоўваць гарачапаніжальныя сродкі, іх прызначэнне зробіць ўчастковы педыятр, у адпаведнасці з узростам вашага дзіцяці. У выпадку пачырванення або ўшчыльнення ў месцы ўвядзення вакцыны, неабходна паставіць у вядомасць медработніка, які праводзіў прышчэпку.
Для дзяцей, у якіх назіралася супрацьпрывівачная рэакцыя, рэкамендуюцца падрыхтоўчыя мерапрыемствы, якія прызначыць лекар перад наступнай прышчэпкай. Гэта дапаможа аслабіць супрацьпрывівачную рэакцыю або цалкам яе пазбегнуць. Пра іх вам раскажа ваш участковы педыятр ці лекар, які прызначае прышчэпку дзіцяці.
Важна памятаць, што да кожнага дзіцяці прымяняецца індывідуальны падыход. Перад любой прышчэпкай лекар аглядае дзіця і вырашае пытанне аб магчымасці яе правядзення. Прышчэпкі прызначаюцца ў адпаведнасці з календаром прышчэпак. Аднак, некаторыя дзеці, напрыклад, неданошаныя або з пэўнымі адхіленнямі ў стане здароўя, да дадзенай вакцыны могуць мець медыцынскія супрацьпаказанні. Прышчэпкі не праводзяць у перыяд вострага або абвастрэння хранічнага захворвання, іх адкладаюць да часу выздараўлення або рэмісіі. Аднак, калі рызыка інфекцыі вялікая (напрыклад, пасля кантакту з хворым), то некаторыя вакцыны можна ўвесці на фоне нязначных сімптомаў вострага ці хранічнага захворвання, па прызначэнні лекара.
Хочацца дадаць, што правядзенне ў адзін дзень некалькіх вакцын небяспечна, калі гэтыя вакцыны спалучаюцца паміж сабой, і іх прызначэнне супадае з календаром прышчэпак, у выніку выпрацоўваецца імунітэт адразу ад некалькіх захворванняў. Пры гэтым вакцыны неабходна ўводзіць у розныя часткі цела.
Перад прышчэпкай дзіця трэба аберагаць ад кантактаў з хворымі. Пры наяўнасці харчовай алергіі неабходна строга выконваць дыету, не ўводзіць у рацыён новыя прадукты. Такі ж тактыкі трэба прытрымлівацца на працягу 5 – 7 дзён пасля прышчэпкі.
У дзень правядзення прышчэпкі скарачаюцца прагулкі на вуліцы, абмяжоўваюцца кантакты з іншымі дзецьмі, рэкамендуецца не купаць дзіця на працягу сутак.
Пасля прышчэпкі дзіця мае патрэбу ва ўважлівым стаўленні да яго з боку бацькоў і назіранні медперсаналу паліклінікі ва ўстаноўленыя тэрміны. Для забеспячэння медыцынскага нагляду за дзіцем у выпадку ўзнікнення неадкладнай рэакцыі непасрэдна пасля правядзення прышчэпкі, бацькам варта знаходзіцца з дзіцём каля кабінета на працягу 30 хвілін.
Кожны чалавек мае права зрабіць свой выбар – прышчапляцца ці не, але бацькі павінны ведаць, што адмаўляючыся ад прышчэпак, яны пазбаўляюць сваіх дзяцей права на здароўе. Акрамя таго, калі ў дзіцячай установе каранцін па нейкай інфекцыі, а ў вашага дзіцяці адсутнічае прышчэпка, то яго могуць не прыняць у дзіцячы калектыў.